Theo TS. Nguyễn Sơn, nhà đầu tư cần phải thông thái, có khả năng ra quyết định, lựa chọn đầu tư và rủi ro. Điều này là một thách thức không nhỏ khi phát triển thị trường chứng khoán phái sinh vì đa phần các nhà đầu tư hiện nay còn hiểu biết rất hạn chế về phái sinh. Vì vậy, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục đào tạo cũng được coi là một giải pháp quan trọng.
TS. Nguyễn Sơn - Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường (UBCKNN) trả lời phỏng vấn phóng viên Thời báo Ngân hàng.
Thưa ông, vì sao Việt Nam xây dựng thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) tập trung ngay từ đầu mà không để phát triển tự phát từ thấp lên cao?
TTCKPS thế giới đã trải qua hàng trăm năm, phát triển tự phát từ thấp đến cao. Nhưng đối với Việt Nam, một quốc gia đi sau, nếu phát triển tuần tự từ OTC sang thị trường chuẩn hóa sẽ mất nhiều thời gian và bỏ lỡ cơ hội hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới.
Hơn nữa, trong điều kiện hiện nay, sau ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính thế giới 2008, các quốc gia trong nhóm G-20 đã thống nhất và cam kết sớm đưa các sản phẩm phái sinh chuẩn hóa trên thị trường OTC vào giao dịch trên sàn giao dịch chứng khoán không chậm hơn năm 2012 và khuyến nghị các chứng khoán phái sinh giao dịch trên thị trường OTC cần được thanh toán qua hệ thống đối tác trung tâm (CCP) để giảm thiểu rủi ro.
Điều này có nghĩa là, xu hướng phát triển TTCKPS chuẩn hóa là phù hợp trong điều kiện hiện nay. Và vì vậy, việc xây dựng ngay một TTCKPS chuẩn hóa với các hợp đồng phái sinh tiêu chuẩn như hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn cho Việt Nam trong điều kiện hiện tại là phù hợp.
Vậy, lý do thời gian đầu chúng ta chỉ cho phép giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu và trái phiếu Chính phủ?
Trong giai đoạn đầu xây dựng TTCKPS, việc lựa chọn loại tài sản cơ sở nào cũng như lựa chọn loại chứng khoán phái sinh nào là hết sức quan trọng. Yêu cầu đặt ra là phải phù hợp với nhu cầu thị trường, dễ quản lý giám sát và mang tính tiên phong cho phát triển các sản phẩm sau này. Báo cáo về “Phát triển TTCKPS ở Việt Nam” do Dự án Luxembourg Development tài trợ cho Việt Nam đã đưa ra 4 khuyến nghị khi cân nhắc lựa chọn tài sản cơ sở: phải đảm bảo tính thanh khoản; đảm bảo độ sâu giao dịch; có đủ thông tin và phải có cơ chế pháp lý rõ ràng.
Mặc dù chúng ta đã có một thị trường cổ phiếu với hàng trăm loại niêm yết, các chứng chỉ quỹ đầu tư, một thị trường trái phiếu Chính phủ chuyên biệt với nhiều loại, nhưng nếu nhìn nhận trên 4 tiêu chí nêu trên thì không phải tài sản nào cũng đáp ứng đủ điều kiện. Đối với cổ phiếu, loại tài sản cơ sở có tính thanh khoản khá tốt nhưng yêu cầu về độ sâu giao dịch lại cần được xem xét cẩn trọng. Thực tế, nhiều cổ phiếu lớn nhỏ trên TTCK Việt Nam đã từng bị làm giá. Hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn trên cổ phiếu đơn lẻ chỉ đáp ứng được nhu cầu phòng vệ rủi ro đối với những NĐT (NĐT) mua bán cổ phiếu đó.
Trong khi, chỉ số cổ phiếu đại diện cho một rổ cổ phiếu trên thị trường có thể coi là một danh mục đầu tư đã được đa dạng hóa nhằm giảm thiểu rủi ro cá biệt. Nhiều chỉ số hiện nay như: VN30, HNX30, HNX-FF, HNX-Largecap, HNX-Midcap đã được cải tiến về công thức tính, phản ánh sát thực hơn với diễn biến thị trường và mang tính đại diện cao. Các bộ chỉ số được đề cập tại đây hiện mới là các chỉ số do các sở giao dịch chứng khoán xây dựng. Trong khi đó, nhiều công ty chứng khoán, các tổ chức tài chính lớn cũng có những bộ chỉ số riêng theo dõi diễn biến TTCK Việt Nam, được nhiều NĐT lựa chọn, tham khảo. Cá nhân tôi cho rằng, đây sẽ là một tài sản rất tiềm năng cho phát triển TTCKPS.
Vậy, những vấn đề gì đang đặt ra cho việc vận hành TTCKPS mà đòi hỏi thời gian chuẩn bị tới hơn 2 năm?
Tôi cho rằng, khung pháp lý cho vận hành TTCKPS là một trong những điều kiện quan trọng nhất. Hiện nay, Luật Chứng khoán và Luật Chứng khoán sửa đổi là văn bản pháp luật cao nhất trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK, đã đề cập đến chứng khoán phái sinh trong phần giải thích khái niệm. Hệ thống khung pháp lý hiện hành nghiêng hẳn về TTCK cơ sở mà chưa có thêm bất kỳ một quy định nào về chứng khoán phái sinh.
Điều này dẫn đến một thực tế là nhiều giao dịch phái sinh trên TTCK thời gian qua dù xuất hiện phi chính thức đã nhanh chóng bị cấm thực hiện. Ví dụ như vụ Công ty Vàng Thế giới, giới thiệu sản phẩm VTG-Index gần giống với hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu; hay Công ty VNDirect giới thiệu sản phẩm hợp đồng hợp tác đầu tư gần giống với hợp đồng quyền chọn.
Do đó, hiện UBCKNN đang dự thảo một Nghị định của Chính phủ, điều chỉnh về thị trường này. Dưới Nghị định sẽ là các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính và các quy chế của Sở Giao dịch chứng khoán, Trung tâm Lưu ký chứng khoán. Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu các quy định liên quan đến chế độ kế toán công cụ phái sinh, chế độ thuế, phí, lệ phí có liên quan để giúp thị trường vận hành an toàn, hiệu quả và bền vững. Bên cạnh đó, các cơ quan liên quan đang xúc tiến xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ cho TTCKPS. Trong đó quan trọng nhất là hệ thống CCP để giúp TTCKPS vận hành an toàn, hạn chế rủi ro và tránh đổ vỡ.
TTCKPS Việt Nam được vận hành gắn liền với kết quả hợp nhất hai sở giao dịch chứng khoán. Sàn giao dịch phái sinh là một bảng (hệ thống) của Sở Giao dịch hợp nhất, song hành cùng sàn cổ phiếu niêm yết và sàn trái phiếu.
Nhiều ý kiến cũng tỏ ra băn khoăn rằng, TTCKPS chứa đựng nhiều rủi ro trong khi NĐT hiện nay đang thiếu chuyên nghiệp, thưa ông?
TTCKPS chỉ phát triển bền vững, ổn định trên nền tảng một TTCK cơ sở tương đối tốt với các tài sản cơ sở có chất lượng, hệ thống giám sát thị trường đủ mạnh, các tổ chức tài chính trung gian lớn mạnh về năng lực tài chính và chuyên môn. Vai trò, hiểu biết và nhận thức của NĐT ở bất kỳ thị trường nào cũng góp phần vào sự thành công của thị trường. NĐT cần phải thông thái, có khả năng ra quyết định, lựa chọn đầu tư và rủi ro. Điều này là một thách thức không nhỏ khi phát triển TTCKPS vì đa phần các NĐT hiện nay còn hiểu biết rất hạn chế về phái sinh. Vì vậy, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục đào tạo cũng được coi là một giải pháp quan trọng.
Xin cảm ơn ông!
Trần Hương thực hiện
Stockbiz
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét